عناصر و مولفه های مدرسه زندگی
در سند تهیه شده در ستاد تخصصی مجتمع آموزشی مفید، عناصری که مفهوم "مدرسه زندگی" را تشکیل می دهند معرفی شده اند. این عناصر هم اکنون در دبستان های مجتمع آموزشی مفید طراحی و اجرا می شود. دبیرستان مفید برای ایجاد بستر مناسب و اصلاح روش ها، پیشاپیش مطالعه‌ی این رویکرد را در برنامه‌ی خود قرار داده تا با آمادگی مناسب برای آینده شرایط لازم را جهت پیاده سازی عناصر و مولفه های مدرسه زندگی مهیا سازد.
ستاد تدوین برنامه‌ی دبیرستان در جلساتی متعدد، این عناصر را تبیین و ارزش گذاری نمود و بنا بر شرایط و در هماهنگی با دیگر عناصر برنامه، تعدادی از آنها را در جهت دهی و تکمیل برنامه‌ی تغییر سال تحصیلی ٩٥-٩٤ انتخاب نمود.

یادگیری
1 جهت گیری ما افزایش یادگیری مبتنی بر انگیزه های درونی است.
عملکرد دانش آموز مورد توجه و حمایت قرار می گیرد.
در فرایند یادگیری از تشویق و تنبیه استفاده نمی کنیم.
محتوای یادگیری بر اساس شرایط انعطاف دارد.
فرایند یادگیری مبتنی بر تجربه های دانش آموزان می باشد.
در طراحی فعالیت ها از ایجاد هر گونه رقابت پرهیز می شود.
محتوای یادگیری بر اساس نیاز ها، علایق و دغدغه های دانش آموزان تدوین می شود.
به یادگیری مادام العمر توجه می‌شود.( انگیزه درونی برای یادگیری در همه‌ی عمر)
2 شناخت خود (خودشناسی) از اولویت های یادگیری در مدرسه است.
برنامه های آموزشی مدرسه دانش آموز را در شناخت و مدیریت عواطفش یاری میدهد.
مدرسه به دانش آموزان کمک می کند تا برنامه توسعه فردی داشته باشند.
3 استفاده از روش های فعال ، شیوه‌های نوین و پژوهش محور، و به کارگیری امکانات نوین آموزشی جزو اولویت های مدرسه است.
به دانش آموز فرصت کشف و ساخت مفاهیم داده می شود.
معلم یادگیرنده است (فرایند دو سویه).
مربی با ایجاد چالش به توسعه تفکر دانش آموز کمک می کند.
معلم تسهیل گر و مشوق یادگیری است. (صرفاً انتقال دهنده دانش نیست)
مربی در فعالیت ها همراه دانش آموز است.
ایجاد شرایط برای یادگیری دانش آموزان از یکدیگر
تجهیز و غنی کردن محیط برای تسهیل خودیادگیرندگی دانش آموز
استفاده از بازی در فرایند های یادگیری از اولویت های مدرسه است.
4 اشتباهات دانش آموز به عنوان فرصتی برای یادگیری تلقی می شود.
مربی به دانش آموز فرصت می دهد تا ایده های خود را مطرح و فرضیه های خود را آزمون کند
مربی، دانش آموزان را ترغیب می کند که علل وقوع خطاها را بررسی نماید.
در مواجهه با خطا، به دانش آموز فرصت جبران می دهیم.(سرزنش،توبیخ،توهین و... توسط مربی مجاز نیست)
دانش آموز مسوولیت رفتار خود و پیامدهای آن را می پذیرد.
5 در طراحی فرآیند یادگیری به تفاوت های فردی دانش آموزان توجه می کنیم.
در طراحی آموزشی به سبک های مختلف یادگیری دانش آموزان و هوش های چند گانه توجه می شود.
هر دانش آموز موجودی است منحصر به فرد و با خودش مقایسه می شود (فضای رقابتی در آموزش نیست).
در فرآیندهای یادگیری از روش های متنوع استفاده می شود.(زمینه یادگیری با شیوه های مختلف)
وجود تکالیف با سطوح مختلف، کلاس های تکمیلی متناسب با استعدادهای گوناگون و سطح بندی در برخی دروس(به ویژه در دروس مهارتی) مورد تاکید ماست.
6 فرآیند یادگیری طوری طراحی می شود که تا حد امکان منجر به تجربیات عینی دانش آموز شود.
در فرآیند آموزشی از موارد زیر استفاده می شود:
ابزارهای واقعی
محیط های بیرون از مدرسه
آزمایش و دست ورزی
در طراحی فرآیند یادگیری به رشد همه جانبه ی دانش اموزان توجه می کنیم.
7 مدرسه زمینه رشد استعداد های مختلف در زمینه های متنوع را فراهم می کند.
مدرسه برای ارتقا هر یک از جنبه های رشدی برنامه دارد.
ارتقاء مهارت های تفکر در تمامی دروس اهمیت دارد.
توجه به همه ساحت‌ها دریادگیری/دربرنامه‌درسی
(اعتقادی،عبادی‌واخلاقی/اجتماعی،سیاسی/زیستی‌وبدنی/زیباشناختی‌وهنری/اقتصادی‌و حرفه‌ای/علمی و فناورانه)
توجه به همه جنبه های هویتی(عقلانی، عاطفی، ارادی،عملی)
نیازهای دانش آموز و جامعه در طراحی محتوای درسی در نظر گرفته می شود.
8 طراحی فرصت های یادگیری گروهی و مشارکتی از اولویت های مدرسه است.
یادگیری با مشارکت گروهی دانش آموزان در قالب کارگروهی ، مشارکت در ساخت محتوا و فضای یادگیری صورت می گیرد.
9 با ایجاد حداکثر تنوع در فرآیند یادگیری در حد امکان فرصت انتخاب گری به دانش آموزمی دهیم.
امکان انتخاب دانش آموز در شیوه، زمان و مدت یادگیری، مربی، محیط و مواد آموزشی دیده می شود.(به ویژه در دروس عملی)
10 طرح درس ها با تکیه بر زندگی واقعی و طبیعی دانش آموز تنظیم می شود.
محتوای آموزشی در حد امکان به صورت تلفیقی ارایه می شود.
با توجه به محتوای آموزشی کتاب های درسی،شیوه اجرا و مثال های آن از زندگی واقعی انتخاب می شود. ( کتاب درسی تنها یکی از منابع یادگیری است).
به طبیعت و نقش آن در یادگیری توجه می‌شود.
آماده سازی دانش آموز برای کار آفرینی و مقوله ی اقتصاد از اولویت های مدرسه است.
11 یادگیری از یاددهی مهم تر است و مدرسه برای توسعه فرصت های خودیادگیری تلاش می کند
فضاهای مدرسه برای خود یادگیری مبتنی بر نیاز فردی سامان دهی شده است.
فرایند یادگیری فعالیت محور است.
12 جنبه های زیبایی شناختی و هنر در تمام دروس مورد توجه است و مدرسه بر امور بین رشته ای تاکید دارد.
13 آموزش راهبردهای یادگیری متناسب با موضوعات مختلف، از اولویت‌های مدرسه است.
14 ورود به مباحث دوره دوم متوسطه جزو محتوای عمومی دوره اول متوسطه نیست. (برنامه رسمی نه یادگیری فردی)
خانواده
1 نقش اصلی تربیت بر عهده خانواده است و مدرسه بسترسازی و کمک می کند.
2 خانواده در طراحی و اجرای فعالیت های مدرسه مشارکت دارد.
اولیا در قالب انجمن اولیا و مربیان در فعالیت های مدرسه مشارکت می کنند.
هر گونه برنامه پیشنهادی از طرف اولیا با تصویب مدرسه از طرف خود ان ها قابل اجراست.
مدرسه از امکانات و تخصص خانواده ها در زمینه های گوناگون بهره مند می شود.
3 خانواده از فعالیت های دانش آموز، برنامه های مدرسه و رویکرد مدرسه آگاه است و بر آن ها نظارت دارد.
فرصت حضور در کلاس درس و فضای مدرسه برای اولیا فراهم است
حق گفتگو با تمام ارکان مدرسه (مربیان و مسئولان) برای خانواده وجود دارد و مدرسه بستر مناسب را فراهم می کند.
مدرسه فضای امن برای نقد ایجاد می کند.
4 فضای اعتماد بین خانواده و مدرسه وجود دارد.
خانواده ها و مدرسه حاضر به هر گونه کمک به یکدیگر هستند.
5 مدرسه رویکرد خود را برای خانواده‌ها تبیین می‌کند و بین خانواده و مدرسه در سیاست های مدرسه هماهنگی وجود دارد.
برنامه های آموزش خانواده مبتنی بر طراحی 12 ساله‌ی مجتمع مفید صورت می گیرد.
شناسایی و رعایت مقررات مدرسه وظیفه خانواده‌هاست.
6 مدرسه به فرهنگ و تفاوت های فردی خانواده ها احترام می گذارد.
7 خانواده در ارتباط با مدرسه شئونات اسلامی را رعایت می کند.
دانش آموز
1 مدرسه زمینه‌ای فراهم می‌کند که دانش آموز مسیر توسعه فردی خود را بشناسد و در جهت آن عمل نماید.(LP)
هدایت تحصیلی و استعداد شناسی به صورت حرفه ای انجام می شود.
آموزشهای لازم برای آشنایی با رشته های تحصیلی مختلف داده شود.
2 مدرسه برای دانش آموزان نشاط‌آور است.
3 مدرسه تفاوتهای فردی دانش آموزان را به رسمیت می شناسد.
زمینه های تجارب قبلی دانش آموز در مدرسه لحاظ می شود.
4 اصل تکریم شخصیت اهمیت دارد.
به دانش آموز در حداکثر سطح ممکن حق انتخاب داده می شود. ( سعی می شود که حداکثر فرصت انتخاب را فراهم کنیم.
به او حق مشارکت در امور مدرسه داده می شود.
5 مدرسه به صورت متوازن و هماهنگ زمینه‌ی رشد همه‌ی دانش آموزان را در جهت کسب ویژگی‌های یادگیرنده((LPفراهم می‌کند.
مدرسه فرصت رشد هر دانش آموز لااقل در یک زمینه هنری و یک زمینه ورزشی را به صورت حرفه ای فراهم می کند. (LP)
دانش آموز تحلیل گر و منتقد تربیت می شود.(LP)
نیروی انسانی
1 مدرسه نیروی انسانی را مهمترین سرمایه سازمانی خود می‌داند.
2 مدرسه برای انگیزش کارکنان در سطوح بالاتر و ارتقای شایستگی و توانمندی های آن‌ها تلاش می‌کند. (توجه به نظریه هرزبرگ)
همکار مدرسه مسیر ارتقاء خود را می داند، یاد گیرنده است و به صورت مداوم در مسیر رشد حرکت می‌کند.
سبک رهبری مدرسه به گونه‌ای است که تعلق و تعهد سازمانی ایجاد می‌کند.
فضای امن و آزاد برای او فراهم است (امنیت شغلی و روانی)
نظام جبران خدمات مدرسه جزو مزایای رقابتی آن است.
مدرسه همکاران خود را در سود مدرسه سهیم می‌نماید.
همکار وابسته به مدرسه و مجبور به همکاری نیست بلکه مدرسه ما را انتخاب کرده است.
توجه به فرهنگ ها و تفاوت های فردی نیروهای سازمانی
3 همکاران مدرسه در طراحی و اجرای تمام برنامه‌های مدرسه مشارکت دارند.
کارکنان در راستای نیازهای مدرسه در حوزه های متعدد همکاری می نمایند.
شوراهای مختلف برای جلب مشارکت همه‌ی کارکنان در تصمیمات گوناگون مدرسه وجود دارد.
گردش آزاد اطلاعات درون مدرسه وجود دارد.
4 نیروی انسانی منطبق بر سیاست های تربیتی مدرسه جذب می شود .
مدرسه شرایط احراز شغلی دارد (خلاق، صبور، با ایمان و دارای دید باز بودن از جمله‌ی آن‌هاست).
مدرسه به تناسب کار و ویژگیهای فردی نیروی انسانی توجه می‌نماید. (مثال MBTI)
5 در آغاز دوره ی همکاری، رویکرد ، برنامه ها و انتظارات خود را تبیین می کنیم.
طی جلساتی رویکرد و اسناد مربوطه برای همکار تببین می شود.
مدرسه فرصت های آشنایی عملی برای داوطلب همکاری فراهم می آورد.
6 نیروی انسانی فرصت کافی برای حضور در برنامه های آموزشی و تربیتی مدرسه را دارد.
تلاش برای تمام وقت کردن نیروها اولویت مدرسه است.
7 شرایط رشد و ارتقای کارکنان را فراهم می کنیم.
مدرسه خود را ملزم به اجرای ایین نامه آموزشی و رفاهی مجتمع می داند.
شناسایی نیاز های رشد و انتظارات نیروی انسانی و پاسخ گویی به آن ها
فراهم کردن امکان بازدید از مدارس دیگر
ایجاد امکان دسترسی به منابع و مستندات تخصصی به روز
8 کارکنان در راستای رویکرد مدرسه عمل می کنند.
عملکرد کارکنان مورد نظارت، حمایت و راهنمایی قرار می گیرد.
9 برای پاسخ گویی به نیاز های متنوع دانش آموزان از مربیان با تخصص های متنوع استفاده می کنیم.
10 تعداد مربیان در مدرسه متناسب با تعداد دانش آموزان است.
این نسبت با تصویب شورای کارشناسی تعیین می گردد. به گونه ای که مربی علاوه بر وظایف مستقیم آموزشی، با توجه به تفاوت های فردی ، فرصت هایی برای تولید محتوا ،وظایف متعدد غیر آموزشی و پیگیری های مربوطه داشته باشد.
11 همکاران مدرسه پای‌بند به اصول مذهبی هستند
ارتباطات
1 تعامل سازنده با آموزش و پرورش و مجتمع اولویت ماست.
2 مدرسه از تعامل سازنده با جامعه در راستای هدف گذاری، طراحی و اجرای آموزش بهره می برد.
قدرت مذاکره بالا و تلاش فعالانه برای جذب منابع اجتماعی از اولویت های مدرسه است.
3 رویکرد خود را به جامعه معرفی می کنیم.
رویکرد مدرسه به شیوه های مختلف به اطلاع عموم رسانده می شود؛ از جمله سی دی، سمینار، سایت، نشریات و....
4 تجربیات خود را با دیگران به اشتراک می گذاریم.
تلاش برای ارتباط با سیستم های آموزشی و تربیتی موفق (داخلی- بین المللی)
تشکیل مدارس خواهر خوانده (داخلی- بین المللی)
5 تعاملات ما بر اساس احترام و اعتماد است.
شفافیت در عملکرد جزو ارزش های سازمانی ماست.
مدرسه مقررات پیچیده ای در ارتباط با دیگران ندارد.
6 از فضای مجازی مناسب برای توسعه ارتباط با ذی نفعان استفاده می‌گردد.
ارزشیابی
بخش اول: ارزشیابی یادگیری (پیشرفت تحصیلی دا‌نش‌آموز)
1 جهت گیری اصلی ارزشیابی ما، ارزشیابی شایستگی های کلیدی دانش آموز است. (ترکیب دانش، نگرش و مهارت).
2 در ارزشیابی نگاه جامع حاکم است: ارزشیابی از یادگیری، برای یادگیری و به مثابه یادگیری
نظام توصیفی به جای نظام فعلی وجود دارد. (ترکیب ارزشیابی کمی و کیفی)
ارزشیابی بازخورد مناسبی از نظام یاددهی-یادگیری مربی به او می دهد.
ارزشیابی مستمر با هدف ارائه بازخورد و اصلاح انجام می شود. (فرصت جبران فراهم است)
ارزشیابی پایانی باید فراتر از معیارهای محدود سنتی باشد. (حوزه مهارت و نگرش را نیز دربربگیرد)
3 در ارزشیابی آموزشی، از روش های مختلف جمع آوری اطلاعات استفاده می کنیم. (مشاهده ، گفت و گو ، ثبت تصویر ، فیلم ، جمع آوری تولیدات)
در استفاده از انواع ارزشیابی تفاوت های فردی را در نظر می گیریم.
4 در طراحی فرآیند یادگیری به خود ارزیابی دانش آموز توجه می کنیم.
5 به دانش آموز فرصت داده می‌شود تا آموخته های خود را ارایه دهد.
ارزشیابی بازخورد مناسبی از یادگیری دانش آموز به او می‌دهد.
6 مدرسه ، ارزشیابی رفتار های دانش آموز را به ویژگی های شخصیتی او تعمیم نمی دهد.
7 در ارزشیابی هر دانش آموز به روند رشد خودش توجه می کنیم.
8 ارزشیابی نباید به مقایسه ی بین دانش آموزان منجر شود.
در ارزشیابی از مقایسه با دیگران، ایجاد رقابت، استرس و اضطراب پرهیز می‌گردد‌. (استرس و اضطراب ایجاد نمی کنیم ولی به طور طبیعی وجود دارد).
9 در ارزشیابی، اولیاء هم مشارکت دارند.
گزارش فعالیت های دانش آموز در مدرسه از طریق توصیف به خانواده ارایه می شود.
عملکردهای دانش آموز در منزل نیز در ارزشیابی استفاده می‌شود.
10 در گزارش فعالیت های دانش آموز به فرآیند یادگیری و عملکرد اشاره می شود.
در ارزشیابی باید تمام عملکردهای دانش آموزان در نظر گرفته شود. (در تمام اهداف یادگیری)
11 معیارهای ارزشیابی و نتایج آن باید واضح و شفاف باشد.
12 مدرسه دارای نظام ارزشیابی جامع است. (مدیریت، نیروی انسانی، سازمان،... در سطوح مختلف)
نظام ارزشیابی مدرسه مبتنی بر مجموعه‌ی سیاست های دوره اول متوسطه(این سند) است.
فرآیندها و برنامه‌های مدرسه را مستند می کنیم.
ابزارها و فضاهای آموزشی
1 به کرامت انسانی و علایق دانش‌آموزان، معلمان، کارکنان و اولیا در فضاها و ابزارهای آموزشی توجه می‌شود.
بچه ها حق انتخاب دارند.(به ویژه در فرصت های آزاد)
فضاهایی متنوع برای دانش‌آموزان که بتواند نیازهای مختلف آن ها را تامین کند، فراهم می شود.
دانش‌آموزان در طراحی فضاهای آموزشی مورد نیاز مدرسه مشارکت دارند.
2 تلاش می شود که بیشترین هماهنگی با طبیعت در فضاها به وجود آید.
هر مدرسه فضای سبز کافی در حیاط خود ایجاد کرده است
فضاهای مناسب و استاندارد و توجه به فضای سبز
هر کلاس با فضای سبز مناسب
فضای زیبای مناسب
رنگ آمیزی مناسب
3 فضا های مدرسه همراه با زیبایی و آراستگی، فضای مناسب برای اجرای شیوه های نوین آموزشی را فراهم می کند.
با امکان استفاده از تعاملات چند رسانه ای
مجهز به نرم‌افزار و سخت‌افزارهای فناوری اطلاعات و ارتباطات
با امکان نشستن دایره ای
نور طبیعی و هوای آزاد
کلاس های با نور مناسب و تهویه مناسب
امکان کارگروهی
امکان آزادی عمل برای شیوه تدریس معلمین فراهم است
امکان کلاس های شیشه ای(شفافیت)
امکان حضور مهمان در فضاهای آموزشی
فضاهای مدرسه متناسب با تعداد دانش آموزان است.(بر مبنای استانداردهای آموزشی)